นำเพลงมาใส่วิดีโองานลูกค้า ต้องขอสิทธิอะไรบ้าง

สมมติว่าเราตัดวิดีโอให้ลูกค้าและเลือกเพลงจากคลังในแอป วิดีโอถูกโพสต์ได้ตามปกติ ลูกค้าจึงขอไฟล์ไปลงเว็บไซต์ ซื้อโฆษณา และเปิดในบูธงานแสดงสินค้า เราจะใช้เพลงเดิมต่อได้ทั้งหมดหรือไม่ การที่แอปเปิดให้เลือกเพลงหรือโพสต์ผ่านได้ ยังไม่ตอบว่าการใช้ทุกแบบอยู่ในขอบเขตสิทธิที่ได้รับ ต้องดูทั้งตัวเพลง เสียงบันทึกที่นำมาใช้ และเงื่อนไขของแหล่งที่ได้เพลงมา โดยเฉพาะเมื่องานจะถูกส่งให้ลูกค้าใช้ต่อในหลายช่องทาง [1]

เพลงที่เราได้ยินอาจมีเจ้าของสิทธิมากกว่าหนึ่งราย

เพลงหนึ่งเพลงอาจมีสิทธิในคำร้องและทำนอง ขณะเดียวกันเสียงที่บันทึกไว้โดยนักร้องหรือค่ายเพลงก็เป็นอีกส่วนที่ต้องตรวจ มาตรา 4 แห่งพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 แยกนิยามดนตรีกรรมกับสิ่งบันทึกเสียง และกฎหมายยังมีสิทธินักแสดงตาม มาตรา 44 ด้วย [1] จึงไม่ควรคิดว่าการได้รับคำอนุญาตจากนักร้องคนหนึ่งย่อมครอบคลุมทุกสิทธิ หรือการจ่ายให้ผู้จัดเก็บค่าลิขสิทธิ์รายหนึ่งครอบคลุมทุกการใช้ในทุกช่องทางเสมอไป ต้องตรวจว่าผู้อนุญาตมีอำนาจในสิทธิใด เพลงฉบับใด และอนุญาตกิจกรรมที่เราจะทำหรือไม่ หากให้คนร้องใหม่แทนเสียงต้นฉบับ คำถามเรื่องสิทธิในเสียงบันทึกเดิมอาจเปลี่ยนไป แต่สิทธิในคำร้องหรือทำนองไม่ได้หายไปเพียงเพราะเปลี่ยนนักร้อง อีกทั้งต้องตกลงสิทธิในเสียงบันทึกใหม่และการแสดงกับผู้ร่วมผลิตด้วย [1: มาตรา 15, 27, 28 และ 44]

บอกการใช้งานให้ครบก่อนถามราคา

สำหรับวิดีโอลูกค้า คำถามว่า “ซื้อเพลงนี้เท่าไร” อาจยังไม่พอ ผู้ให้สิทธิต้องทราบว่าเราจะนำเสียงไปประกอบภาพ เผยแพร่ผ่านบัญชีใด ใช้โฆษณาหรือไม่ ใช้ในประเทศใด นานเท่าใด และจะให้ลูกค้าหรือผู้ผลิตรายอื่นนำไปใช้ต่อด้วยหรือไม่ สิทธิทำซ้ำ ดัดแปลง และเผยแพร่ต่อสาธารณชนเกี่ยวข้องกับ มาตรา 15 ส่วนการกระทำต่องานดนตรีและสิ่งบันทึกเสียงต้องอ่าน มาตรา 27 และ มาตรา 28 ประกอบ ไม่ควรถือว่าการจ่ายเพื่อเปิดเพลงในสถานที่ครอบคลุมการนำไฟล์เพลงไปประกอบวิดีโอด้วยโดยอัตโนมัติ [1] ในทางการทำงาน เราอาจส่งคำอธิบายสั้น ๆ ว่า เพลงจะอยู่ในวิดีโอความยาวหนึ่งนาที ลงบัญชีลูกค้าและใช้ซื้อโฆษณาเป็นเวลาสามเดือน พร้อมถามว่าตัดช่วงเพลง ทำคลิปหลายขนาด และส่งไฟล์ให้เอเจนซีรายถัดไปได้หรือไม่ นี่เป็นตัวอย่างข้อมูลสำหรับขอสิทธิ ไม่ใช่รายการที่ทำแล้วได้รับอนุญาตทันที

คลังเพลงในแอปต้องตรวจตามบัญชีและวิธีใช้จริง

บริการเดียวกันอาจมีเพลงหรือสิทธิหลายประเภท เงื่อนไขจึงต้องอ่านจากแหล่งที่ผูกกับเพลงและบัญชีที่ใช้ ไม่ใช้บทความแนะนำทั่วไปหรือความจำจากโครงการก่อนแทนเงื่อนไขปัจจุบัน สมมติว่าเพลงที่เลือกใช้กับโพสต์ในแอปได้ แต่ลูกค้าต้องการไฟล์ไปลงอีกแพลตฟอร์ม ทีมต้องตรวจสิทธิการใช้นอกแอปแยกต่างหาก เช่นเดียวกับการเปลี่ยนจากโพสต์ทั่วไปเป็นโฆษณาที่ซื้อพื้นที่ การที่ไฟล์ยังเปิดฟังได้หรือไม่มีคำเตือนจากระบบไม่ได้พิสูจน์ว่าขอบเขตสิทธิครบ คำว่า “ใช้ฟรี” หรือ “royalty-free” ก็ต้องอ่านประกอบใบอนุญาต ไม่ควรแปลว่าไม่มีลิขสิทธิ์หรือใช้ได้ทุกอย่างโดยไม่มีเงื่อนไข อาจยังมีข้อจำกัดเรื่องประเภทงาน การส่งต่อ การให้เครดิต หรือการแจกไฟล์เสียงแยกจากงานสำเร็จ ทั้งนี้ ต้องยืนยันจากใบอนุญาตที่ใช้จริง ไม่ใช่สมมติว่าทุกคลังเพลงมีข้อจำกัดชุดเดียวกัน [1: หลักการอนุญาตตาม มาตรา 15]

ใช้สั้น ๆ หรือใส่เครดิต ไม่ได้ทำให้ได้รับสิทธิเอง

การตัดเพลงเหลือไม่กี่วินาทีไม่ได้สร้างข้อยกเว้นขึ้นจากระยะเวลาเพียงอย่างเดียว นิยามการทำซ้ำและดัดแปลงใน มาตรา 4 กล่าวถึงส่วนอันเป็นสาระสำคัญด้วย ไม่ใช่นับเฉพาะว่างานครบทั้งเพลงหรือไม่ [1] กฎหมายมีข้อยกเว้นที่ต้องพิจารณาตาม มาตรา 32 และบทที่เกี่ยวข้อง เช่น ลักษณะการใช้ วัตถุประสงค์ และผลต่อประโยชน์ของเจ้าของลิขสิทธิ์ จึงไม่ควรตั้งสูตรว่าใช้ต่ำกว่าจำนวนวินาทีหนึ่ง หรือใส่ชื่อศิลปินแล้วใช้ทำโฆษณาได้เสมอ [1] การให้เครดิตอาจเป็นหน้าที่ตามใบอนุญาตหรือเกี่ยวข้องกับการใช้ข้อยกเว้นบางกรณี แต่ไม่ใช่สิ่งทดแทนการได้รับอนุญาตเมื่อการใช้นั้นจำเป็นต้องขอสิทธิ สำหรับเพลงประกอบที่มีไว้สร้างบรรยากาศให้งานลูกค้า ควรเริ่มจากตรวจสิทธิที่ใช้ได้จริง ไม่เริ่มจากหาข้อความปฏิเสธความรับผิดมาใส่ใต้คลิป

กรมทรัพย์สินทางปัญญามีข้อมูลช่วยตามหาผู้เกี่ยวข้องกับสิทธิ

หน้าบริการลิขสิทธิ์ของกรมทรัพย์สินทางปัญญามีทางเข้าข้อมูลเจ้าของลิขสิทธิ์และตัวแทน รวมถึงระบบข้อมูลการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์เพลง จึงใช้เป็นจุดเริ่มค้นผู้ที่เกี่ยวข้องได้ [2] แต่การพบชื่อเพลงหรือผู้จัดเก็บในระบบยังไม่ใช่ใบอนุญาตสำหรับโครงการของเรา ต้องสอบถามและตรวจเอกสารว่าครอบคลุมสิทธิในส่วนใด การใช้งานประเภทใด และใครเป็นผู้ได้รับอนุญาต ไม่ใช้การปรากฏในรายชื่อแทนการอ่านขอบเขตที่ตกลงกัน ถ้าผู้ติดต่อเป็นตัวแทน ก็ควรให้มีหลักฐานที่ตรวจได้ว่าได้รับมอบอำนาจให้อนุญาตสิทธินั้นจริง ไม่จำเป็นต้องเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลของผู้เกี่ยวข้องต่อสาธารณะ เพียงเก็บเอกสารที่จำเป็นให้คนรับผิดชอบโครงการตรวจย้อนหลังได้

ส่งหลักฐานสิทธิไปพร้อมกับงาน ไม่ใช่ส่งเฉพาะเพลงที่ใช้แล้ว

ก่อนส่งวิดีโอ ควรเก็บชื่อเพลง เวอร์ชันหรือเสียงบันทึกที่ใช้ แหล่งที่ได้มา ใบอนุญาต วันที่ และขอบเขตที่อนุญาต แล้วสรุปให้ลูกค้าเห็นว่าใช้ต่อแบบใดได้หรือยังต้องตรวจเพิ่ม ไม่ต้องส่งไฟล์เสียงต้นฉบับแยกไปด้วย หากใบอนุญาตไม่ได้เปิดให้ส่งต่อ หากเปลี่ยนเพลงระหว่างตัดต่อ ต้องแก้บันทึกให้ตรงกับไฟล์สุดท้ายด้วย ใบอนุญาตของเพลงที่เคยเสนอแต่ไม่ได้ใช้ ไม่ได้รองรับเพลงที่เปลี่ยนเข้ามาในนาทีสุดท้าย สมมติว่าลูกค้าขอคลิปเดิมไปเปิดในงานปีหน้า ผู้รับช่วงควรเห็นว่าต้องตรวจวันสิ้นสุดสิทธิและลักษณะการใช้ก่อน ไม่ต้องเริ่มถามย้อนว่าเพลงมาจากไหนหรือใครเป็นคนซื้อไว้ การเก็บข้อมูลนี้จึงช่วยงานมากกว่าการตั้งชื่อไฟล์ว่า “เพลงใช้ได้” โดยไม่มีรายละเอียดประกอบ

ถ้าถูกแจ้งเรื่องสิทธิ อย่าเพิ่งสรุปว่าฝ่ายใดผิด

เมื่อมีการแจ้งเตือนหรือข้อเรียกร้อง ควรเก็บข้อความที่ได้รับ ระบุวิดีโอและเพลงที่เกี่ยวข้อง แล้วเทียบกับใบอนุญาตและการใช้งานจริง การถูกระบบจับคู่เสียงไม่ได้เป็นคำพิพากษาว่าละเมิด และการที่ทีมเคยจ่ายเงินก็ยังต้องดูว่าจ่ายเพื่อสิทธิที่ถูกโต้แย้งหรือไม่ แนวทางปฏิบัติที่ควรตกลงไว้ล่วงหน้าคือใครติดต่อผู้ให้สิทธิ ใครมีอำนาจพักการเผยแพร่ และจะเปลี่ยนเพลงหรือแก้ไฟล์อย่างไรระหว่างตรวจเรื่อง โดยไม่รับปากว่าจะเอาเสียงกลับมาใช้ได้แน่นอนก่อนเห็นหลักฐาน เพลงที่เหมาะกับวิดีโอจึงไม่ใช่เพียงเพลงที่เข้ากับภาพ แต่ต้องเป็นเพลงที่ทีมอธิบายขอบเขตการใช้ได้ตั้งแต่วันตัดต่อจนถึงวันที่ลูกค้านำงานไปใช้ต่อด้วย

เอกสารอ้างอิง

1. พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ประกอบ ฉบับรวบรวมและที่แก้ไขเพิ่มเติมถึง พ.ศ. 2565 ของกรมทรัพย์สินทางปัญญา — นิยาม สิทธิของเจ้าของ ข้อยกเว้น และสิทธินักแสดงตามมาตราที่เชื่อมในเนื้อหา
2. กรมทรัพย์สินทางปัญญา — บริการและความรู้ด้านลิขสิทธิ์ และ ระบบข้อมูลการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์เพลง — ช่องทางประกอบการค้น ไม่ใช่ใบอนุญาตสำหรับงานเฉพาะ

ตัวอย่างเป็นสถานการณ์สมมติ บทความไม่ได้รับรองสิทธิของเพลง คลังเพลง บัญชี หรือแผนบริการใด การใช้งานจริงต้องตรวจใบอนุญาตและผู้มีอำนาจให้สิทธิจริงโดยละเอียด